Đề xuất chuyển đổi mô hình tư vấn xây dựng, lấy dữ liệu làm tài sản chiến lược

Theo chuyên gia đến từ CONINCO: BIM - GIS- Digital Twin - trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số đang mở ra hướng phát triển mới cho ngành tư vấn xây dựng. Thay vì chỉ cung cấp hồ sơ theo từng dự án, doanh nghiệp cần hướng tới tạo lập, quản trị và khai thác dữ liệu xuyên suốt vòng đời công trình.

Tại Diễn đàn Xây dựng Việt Nam 2026 “Định hình tương lai ngành xây dựng từ chuyển đổi kép”, KTS Nguyễn Tuấn Anh - Giám đốc trung tâm thiết kế TA1 - Công ty cổ phần Tư vấn công nghệ, thiết bị và kiểm định xây dựng-CONINCO đã trình bày tham luận về: BIM – GIS – DIGITAL TWIN trong phát triển hạ tầng bền vững: Từ dữ liệu công trình đến tài sản số, quản lý vòng đời và sản phẩm - dịch vụ hạ tầng thế hệ mới.

Bài tham luận của KTS Nguyễn Tuấn Anh đã nhận được nhiều sự đồng thuận và đánh giá cao của các chuyên gia, nhà khoa học và các nhà quản lý cũng như lãnh đạo các doanh nghiệp xây dựng có mặt tại sự kiện.

KTS Nguyễn Tuấn Anh - Giám đốc trung tâm thiết kế TA1 - Công ty cổ phần Tư vấn công nghệ, thiết bị và kiểm định xây dựng-CONINCO trình bày tham luận.

Từ tư vấn hồ sơ đến kiến tạo tài sản số

Theo KTS Nguyễn Tuấn Anh, trong bối cảnh ngành xây dựng đứng trước yêu cầu chuyển đổi kép, kết hợp chuyển đổi số với chuyển đổi xanh, việc đổi mới mô hình hoạt động của các doanh nghiệp tư vấn ngày càng trở nên cấp thiết. Đây không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ, mà còn là sự thay đổi trong cách tạo ra giá trị, quản lý thông tin và khai thác tài sản xây dựng.

Nội dung tham luận thể hiện giá trị cốt lõi của hoạt động tư vấn đang dịch chuyển từ việc tạo lập hồ sơ sang kiến tạo tri thức, dữ liệu và tài sản số. Trong mô hình truyền thống, sản phẩm tư vấn thường gắn với các bộ hồ sơ khảo sát, thiết kế, quản lý dự án và nghiệm thu. Khi dự án hoàn thành, dữ liệu được bàn giao nhưng chưa chắc đã tiếp tục được cập nhật, kết nối và khai thác hiệu quả trong giai đoạn vận hành.

Vị đại diện CONINCO cho rằng: Thực tế này đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp tư vấn: Không chỉ bảo đảm chất lượng công trình ở thời điểm bàn giao, mà còn phải tạo ra hệ thống dữ liệu có khả năng phục vụ quản lý, vận hành và tối ưu hiệu quả đầu tư trong dài hạn.

Theo định hướng được nêu trong tham luận, mỗi dịch vụ tư vấn cần tạo ra dữ liệu có giá trị và mỗi dữ liệu phải có khả năng tiếp tục phát huy giá trị trong toàn bộ vòng đời công trình.

BIM, GIS và Digital Twin: Kết nối dữ liệu xuyên suốt vòng đời công trình

Một trong những nội dung trọng tâm của tham luận là mở rộng vai trò của mô hình thông tin công trình (BIM), kết hợp với hệ thống thông tin địa lý (GIS), dữ liệu hiện trường và các công nghệ phân tích thông minh.

BIM cung cấp thông tin chi tiết về hình học, cấu kiện, vật liệu, thiết bị và hệ thống kỹ thuật của công trình. Trong khi đó, GIS bổ sung chiều không gian, vị trí địa lý và mối liên hệ giữa công trình với mạng lưới hạ tầng, giao thông và môi trường xung quanh.

Sự kết hợp này đặc biệt có ý nghĩa đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn. Một tuyến đường, cây cầu hay sân bay không tồn tại độc lập mà nằm trong mạng lưới có nhiều thành phần liên kết. Vì vậy, chỉ quản lý từng công trình bằng một mô hình BIM riêng lẻ sẽ khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản trị tổng thể.

Mô hình ứng dụng công nghệ chuyển đổi số trong tư vấn xây dựng. 

Trên cơ sở tích hợp BIM, GIS, dữ liệu tài sản, công nghệ Internet vạn vật (IoT) và AI, mô hình bản sao số (Digital Twin) có thể hình thành như một đại diện số của tài sản thực. Mô hình này hướng tới khả năng phản ánh trạng thái, cập nhật thông tin, phân tích diễn biến và hỗ trợ ra quyết định trong quá trình khai thác.

Theo cách tiếp cận được trình bày, BIM giúp trả lời công trình được cấu tạo như thế nào; GIS cho biết công trình nằm ở đâu và kết nối với hệ thống xung quanh ra sao; Digital Twin hỗ trợ theo dõi trạng thái tài sản, trong khi AI có thể khai thác dữ liệu để phục vụ dự báo và tối ưu hóa.

Như vậy, chuyển đổi số không dừng lại ở việc xây dựng mô hình 3D trực quan, mà hướng tới hình thành hệ sinh thái dữ liệu có khả năng phục vụ quản lý công trình trong suốt vòng đời.

Nâng cao vai trò tư vấn giám sát trong quản trị tài sản số

Một vấn đề đáng chú ý khác là vai trò của dữ liệu sau xây dựng. Theo tham luận, hồ sơ hoàn công cần được nhìn nhận theo hướng mở rộng thành tài sản số đã được xác nhận, phản ánh sát thực tế thi công.

Để thực hiện mục tiêu này, dữ liệu thiết kế cần được đối chiếu với thực tế tại công trường thông qua hoạt động kiểm tra, giám sát và xác nhận thông tin. Những dữ liệu được kiểm chứng sẽ trở thành cơ sở quan trọng phục vụ công tác quản lý, bảo trì và vận hành công trình.

Cách tiếp cận này mở rộng vai trò của đơn vị tư vấn giám sát. Thay vì chỉ tập trung vào kiểm tra chất lượng và hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu, hoạt động tư vấn có thể tham gia sâu hơn vào quá trình xác lập, kiểm chứng và bàn giao dữ liệu tài sản số.

Đối với các công trình hạ tầng có thời gian khai thác dài, dữ liệu được cập nhật và xác nhận đầy đủ có thể hỗ trợ chủ đầu tư, đơn vị quản lý vận hành theo dõi tình trạng tài sản, lập kế hoạch bảo trì và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, các bên cần quan tâm đến tính liên thông giữa các hệ thống, quy trình cập nhật dữ liệu, trách nhiệm quản lý thông tin và khả năng sử dụng dữ liệu trong thực tế.

Chuyển đổi số mở ra hướng phát triển mới cho doanh nghiệp tư vấn

Theo CONINCO, quá trình chuyển đổi số trong ngành xây dựng vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Trong đó có sự phân tán dữ liệu giữa các bộ phận, tư duy tối ưu theo từng dự án thay vì toàn bộ vòng đời, vấn đề chi phí đầu tư công nghệ, tiêu chuẩn dữ liệu và giá trị pháp lý của mô hình số.

Quang cảnh Diễn đàn Xây dựng Việt Nam 2026.

Bên cạnh đó, việc xác định quyền sở hữu, trách nhiệm cập nhật và cơ chế quản trị dữ liệu sau khi dự án kết thúc cũng là những vấn đề cần được làm rõ. Nếu thiếu quy trình thống nhất, dữ liệu có thể bị gián đoạn giữa các giai đoạn khảo sát, thiết kế, thi công và vận hành, làm giảm hiệu quả của các khoản đầu tư công nghệ.

Trước những thách thức này, tham luận đề xuất doanh nghiệp tư vấn cần chủ động xây dựng năng lực số, không chỉ chờ đợi sự hoàn thiện của cơ chế, chính sách. Việc phát triển từ nền tảng chuyên môn sẵn có, kết hợp với các công nghệ như BIM, GIS, Digital Twin, thu thập dữ liệu hiện trường và AI, sẽ tạo cơ sở để hình thành các dịch vụ tư vấn có giá trị gia tăng cao hơn.

Định hướng được CONINCO đưa ra là xây dựng nền tảng tư vấn số gồm ba lớp: nền tảng chuyên môn và tri thức; lớp dữ liệu, công nghệ; và lớp giải pháp tạo giá trị, hướng tới hỗ trợ ra quyết định tối ưu trong toàn bộ vòng đời công trình.

Cùng với sự thay đổi về công nghệ, mô hình kinh doanh dịch vụ tư vấn cũng có thể được mở rộng. Thay vì chủ yếu thu phí theo từng dự án, doanh nghiệp có cơ hội phát triển các dịch vụ quản trị, cập nhật và khai thác dữ liệu định kỳ, gắn với nhu cầu vận hành tài sản của khách hàng.

Đây là hướng tiếp cận có thể giúp doanh nghiệp tư vấn mở rộng quan hệ với chủ đầu tư sau khi công trình hoàn thành, đồng thời tạo thêm dư địa phát triển dịch vụ trên nền tảng tri thức và dữ liệu tích lũy.

Chuyển đổi số gắn với mục tiêu phát triển xanh

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh có mối quan hệ chặt chẽ trong quá trình phát triển hạ tầng bền vững. Khi dữ liệu được quản lý xuyên suốt vòng đời, các chủ thể tham gia dự án có thêm cơ sở để hạn chế lãng phí, nâng cao hiệu quả sử dụng vật liệu, năng lượng và nguồn lực vận hành.

Việc ứng dụng công nghệ số cũng tạo điều kiện cải thiện công tác quản lý, bảo trì, giúp phát hiện sớm những vấn đề phát sinh và hỗ trợ đưa ra phương án sử dụng tài sản hiệu quả hơn. Tuy nhiên, kết quả thực tế phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, năng lực tổ chức thực hiện và mức độ tích hợp công nghệ trong từng dự án.

Thông điệp xuyên suốt trong tham luận của CONINCO là công trình xây dựng cần được nhìn nhận không chỉ như một sản phẩm vật chất, mà còn là một tài sản dữ liệu có khả năng tạo ra giá trị lâu dài.

Trong bối cảnh ngành xây dựng đẩy mạnh chuyển đổi kép, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tư vấn sẽ ngày càng gắn với khả năng kết hợp chuyên môn xây dựng, công nghệ và quản trị dữ liệu. Chuyển từ tư duy tạo lập hồ sơ sang tư vấn tạo giá trị bằng dữ liệu vì thế không đơn thuần là thay đổi phương thức làm việc, mà còn là hướng đi để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của công trình trong kỷ nguyên số.

Nhất Nam